Na mapach: 31°31'N 34°27'E / 31.517, 34.45

Gaza غزة
Gaza غزة
Państwo	Palestyna /  Izrael
Okręg	Strefa Gazy
Powierzchnia	151 km²
Położenie	31° 31' N 34° 27' E
Ludność (2006) • liczba ludności	452 000[1]
Położenie na mapie Palestyny Gaza غزة
Galeria zdjęć w Wikimedia Commons
Hasło Gaza w Wikisłowniku

Gaza (arab. غزة, Ghazza, hebr. עזה, Aza) – miasto w Autonomii Palestyńskiej, stolica Okręgu Gazy, nad Morzem Śródziemnym. Zamieszkuje je około 452 tys. mieszkańców.

Spis treści 1 Historia 1.1 Starożytność 1.2 Pod panowaniem Bizancjum 1.3 Panowanie Arabów 1.4 Pod panowaniem Ottomańskim i Mameluckim 1.5 Czasy najnowsze 2 Zabytki 3 Gospodarka 4 Miasta partnerskie 5 Linki zewnętrzne 6 Przypisy

edytuj Historia

edytuj Starożytność

Według Biblii Gaza była miastem kananejskim (por. Rdz 10,19) w sensie politycznym zależnym od Egiptu faraonów. Jako stolica pięciu satrapii filistyńskich (Gaza, Ekron, Aszdod, Aszkelon i Gat – pentapolis filistyńska) stała się miejscem najpierw tryumfu a następnie klęski i śmierci Samsona – sędziego żydowskiego (por. Sdz 10,19). Przez wieki miasto cieszyło się względną niezależnością, płacąc jednak daniny potężniejszym sąsiadom. Aleksander Macedoński uczynił z Gazy kolonię grecką. W roku 94 przed Chr. została zburzona przez Aleksandra Jannaja. Odbudował ją prokonsul w Syrii Gabiniusz w 57 przed Chr. Stała się wtedy ważnym ośrodkiem kulturalnym i religijnym (świątynia Marneion).

edytuj Pod panowaniem Bizancjum

Cesarz Arkadiusz (401 r.) zakazał w Gazie kultu pogańskiego. Doszło wówczas do prześladowania pogan i niszczenia ich mienia i kultury. Zamieszki w mieście, w którym istniało 8 świątyń pogańskich, a gmina chrześcijańska liczyła jedynie około 200 osób, trwały 10 dni. Na miejscu zburzonej świątyni rzymskiej arcybiskup Gazy św. Porfiriusz zbudował kościół na planie krzyża (bazylika Eudokii). W okolicach miasta żył na przełomie III i IV w. św. Hilarion, którego życie opisał św. Hieronim. Mnich ten przeszczepił na Ziemię Palestyńską życie eremickie, będąc wcześniej uczniem św. Antoniego Wielkiego.

edytuj Panowanie Arabów

W roku 634 miasto zajęli muzułmanie. Dla wyznawców islamu Gaza była miejscem pochówku Haszima, dziadka Mahometa. W 1244 Gaza zaznała zniszczeń za sprawą wojsk saraceńskich.

edytuj Pod panowaniem Ottomańskim i Mameluckim

edytuj Czasy najnowsze

W czasie I wojny światowej, Gaza została zbombardowana przez lotnictwo brytyjskie. Po wojnie izraelsko-arabskiej (1948-1949), wraz z otaczającym obszarem (Okręg Gazy) przeszła pod wojskowy zarząd Egiptu. W latach 1956-1957 okupowana przez Izrael, który przekazał ją pod zarząd Sił Zbrojnych ONZ. Od 1967 ponownie znalazła się pod okupacją Izraela. W wyniku porozumienia podpisanego we wrześniu 1993 między Izraelem a Organizacją Wyzwolenia Palestyny nastąpiło wycofanie się armii izraelskiej z miasta i Okręgu Gazy i ustanowienie tam samorządu palestyńskiego. Obecnie na terenie Gazy znajdują się obozy dla uchodźców palestyńskich^[2].

Najważniejsze daty:

• Przed 3000 p.n.e. – osiedliła się ludność przybywająca z Egiptu.
• Około 3000 p.n.e. – rozwój urbanizacyjny Gazy.
• 2000 p.n.e. – początki osiedla na Tell el-Ajjul.
• 1484 p.n.e. – Totmes III zdobył Gazę, początki dominacji egipskiej.
• Około 1400 p.n.e. – powstał pałac na Tell el-Ajjul, nazwa Gaza pojawiła się w tekstach starożytnych – listy z Tell el-Amarna, Gaza egipską bazą militarną w wojnie przeciwko Asyrii.
• 1310 p.n.e. – faraon Seti I umocnił Miasto Kanaanu (tzn. Gazę), nazwa miasta wymieniona w tekstach ze świątyni w Karnaku, tzw. Droga Horusa łączy Gazę z Egiptem.
• 1200 p.n.e. – przybyli Filistyni i osiedlili się na wybrzeżu.
• 734 p.n.e. – Gaza lennikiem neoasyryjskim.
• 609 p.n.e. – faraon Necho II odzyskał kontrolę nad Gazą.
• 605 p.n.e.-601 p.n.e. – Gaza zdobyta przez Neobabilończyków.
• 529 p.n.e. – Gaza broniła się przed atakiem Kambyzesa II.
• Około 520 p.n.e. – na terenie Gazy powstały kolonie greckie.
• 380 p.n.e. – pierwsze monety bite na wzór ateńskich.
• 332 p.n.e. – podczas oblężenia miasta ranny Aleksander Macedoński, wymordowanie ludności.
• 301 p.n.e. – początek panowania Lagidów w Egipcie, Gaza w strefie ich wpływów.
• 198 p.n.e. – Gaza przeszła w ręce Seleukidów.
• 96 p.n.e. – Aleksander Jannaj zburzył miasto i wymordował ludność.
• 64 p.n.e. – wprowadzenie nowego kalendarza za Pompejusza, początek nowej ery dla miasta.
• 36 p.n.e. – Gaza pod panowaniem Marka Antoniusza.
• 30 p.n.e. – Oktawian August oddał Gazę w ręce Heroda Wielkiego.
• 66 – zburzenie miasta i wymordowanie jego mieszkańców w czasie wojny żydowskiej.
• 130 – cesarz Hadrian odwiedził miasto.
• Około 250 – znacznie wzrosła liczba chrześcijan w Gazie.
• 303 – prześladowanie chrześcijan za Dioklecjana dotknęło mieszkańców miasta.
• IV wiek – miasto podwójne: stara pogańska Gaza wokół świątyni lokalnego bóstwa Marnasa oraz chrześcijański port Konstanca z siedzibą biskupa.
• 402 – zburzenie 8 pogańskich świątyń w mieście, m.in. świątyni poświęconej Zeusowi-Marnasowi, tzw. Marneionu.
• 496 – podarowana przez króla Aksum cesarzowi Anastazemu I żyrafa trafiła najpierw do portu w Gazie; wydarzenie wywarło wpływ na starożytnych artystów Palestyny, m.in. twórców mozaiek.
• 536 – biskup Marcjan zainaugurował kościół pod wezwaniem św. Sergiusza.
• 540 – apogeum chrześcijańskiej Gazy, z miasta wyruszyły pielgrzymki w kierunku Synaju.
• 615 – inwazja wojsk Chosroesa II Parwiza.
• 633 – zdobycie Gazy przez Amr ibn al-Asa, ludność oszczędzono; miasto czczone jako miejsce pochówku pradziadka Mahometa – Haszina.
• 750 – koniec dominacji Umajjadów, początek epoki Abbasydów, Gaza centrum muzułmańsko-chrześcijańskim z tolerancyjnym prawem islamskim.
• Około 780-800 – ciągłe napady Beduinów od strony pustyni.
• 943 – świadectwo o importowaniu pomarańczy z Indii, stopniowy spadek znaczenia portu Maiumas.
• 1100 – krzyżowcy znaleźli ruiny miasta.
• 1149 – Baldwin III ufortyfikował Gazę i oddał ją w ręce templariuszy; rozwój miasta dolnego, pełniącego rolę służebną wobec fortecy.
• 1170 – Saladyn zdobył dolne miasto.
• 1191 – Ryszard Lwie Serce odebrał dolne miasto Saracenom.
• 1260 – Gaza metą konkwisty Hulagu-chana.
• 1277 – okres bujnego rozwoju pod panowaniem Mameluków z Damaszku.
• 1340 – odbudowano wielki meczet.
• 1660 – Gaza stolicą Palestyny za Huseina Paszy.
• Po 1740 – napady Beduinów od strony pustyni.
• 1799 – Napoleon Bonaparte zdobył miasto, Gaza wróciła w ręce tureckie.
• 1832 – Muhammad Ali przyłączył miasto do Egiptu.
• 1918 – mandat brytyjski nad Gazą.
• 1948 – Strefa Gazy pod panowaniem egipskim.
• 1956 – podczas kryzysu sueskiego wojska izraelskie sporadycznie zajmowały części Gazy.
• 1967 – Gaza w rękach izraelskich.
• 1993 – Gaza w Autonomii Palestyńskiej.
• 2005 – likwidacja ostatnich kolonii izraelskich na terenie Gazy.
• czerwiec 2007 – wojna domowa w Gazie, Hamas przejął władze. Armia izraelska zablokowała większość dostaw, a UE wstrzymała dotacje.
• 2008 – 27 grudnia wojska izraelskie rozpoczęły atak na Strefę Gazy (szerzej w osobnym artykule).

edytuj Zabytki

• Wielki meczet Dżiamija al-Kabira, wcześniejszy kościół z XII w.
• Kościół grecki z grobem św. Porfiriusza arcybiskupa
• Meczet Haszim
• Sanktuarium Abu al-Azm (arab. ojciec fortecy) z przypuszczalnym grobem Samsona
• Ruiny Maiumas, bizantyjskiego portu w odległości 4 km od miasta
• Tell el-Ajjul, które Flinders Petrie uważał za pozostałości starożytnej Gazy. W czasie wykopalisk w 1931 zostały znalezione różnowarstwowe pozostałości ufortyfikowanego miasta. Otoczone murami w późnej epoce brązu, czasy świetności przeżywało w okresie hyksos.

edytuj Gospodarka

Rolnictwo oparte jest na uprawie drzew cytrusowych. W obrębie miasta rozwija sie przemysł przetwórstwa artykułow żywnościowych garncarstwo oraz tkactwo^[1].

edytuj Miasta partnerskie

• Barcelona, Hiszpania
• Tromsø, Norwegia
• Tel Awiw-Jafa, Izrael
• Cascais, Portugalia

edytuj Linki zewnętrzne

• Historia Gazy w j. angielskim na stronie SBF

Przypisy

rola błonnika Yerba Mate Taragui dyski naklejki drzwi zewnętrzne