Socjaldemokracja
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Socjaldemokracja – lewicowy ruch społeczny wywodzący się z ruchu robotniczego, który za główny cel stawia sobie budowę ustroju i społeczeństwa socjalistycznego drogą demokratycznych reform (reformizm).
Socjaldemokracja wyłoniła się po rewizji (rewizjonizm) doktryny marksizmu. Obecnie wiele partii, które uważają się za socjaldemokratyczne, opowiada się za równowagą między rynkiem a państwem oraz między jednostką a społeczeństwem, czyli kompromisem między uznaniem systemu kapitalistycznego jako mechanizmu bogacenia się a dystrybucją dochodu narodowego w sposób możliwie najbardziej sprawiedliwy.
Spis treści |
edytuj Główne cele i wartości
Do głównych wartości socjaldemokracji można zaliczyć:
- zwiększoną ochronę bezpieczeństwa i higieny pracy,
- w miarę równomierny rozkład dochodu narodowego (opodatkowanie progresywne),
- ideę wolności, pojmowaną jako ochronę i znajomość praw,
- równość i solidarność wszystkich klas społecznych,
- ideę demokracji uczestniczącej w rozumieniu zwiększonego wpływu obywateli na władzę,
- bezpłatną opiekę zdrowotną i zwiększoną opiekę socjalną,
- większy wpływ pracowników na przedsiębiorstwo (partycypacja pracownicza w zarządzaniu),
- zwiększenie interwencjonizmu państwowego i udziału sektora społecznego (głównie spółdzielni),
- aktywną politykę państwa na rynku pracy.
edytuj Historia
edytuj Geneza socjaldemokracji
Rozwój społeczeństwa przemysłowego w XIX w. i wzrost liczebności klasy robotniczej, która żyła na bardzo niskim poziomie, stały się przyczyną powstania myśli socjalistycznej. Na ruch robotniczy największy wpływ wywarł Karol Marks, który zapowiadał utworzenie wprowadzonych drogą wywołanej przez ruch komunistyczny rewolucji dyktatury proletariatu i państwa bezklasowego[1].
Nazwa "socjaldemokracja" wiąże się z powstaniem w 1869 roku Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej (SPR) w Niemczech, która jednak pozostała pod marksistowskimi wpływami jej założycieli Wilhelma Liebknechta i Augusta Bebela oraz związku zawodowego Powszechnego Niemieckiego Związku Robotniczego. W 1889 wszystkie partie socjaldemokratyczne zrzeszała Międzynarodówka - międzynarodowa organizacja partii socjaldemokratycznych. Główną partią, która ukierunkowała inne europejskie partie była właśnie (SPR), to jej członkowie pełnili najważniejsze funkcje w Międzynarodówce[2].
Za ojca socjaldemokracji uważa się Eduarda Bernsteina. Jego idee oraz poglądy Karla Kautsky'ego były krytyczne wobec ideologii marksistowskiej. Działacze ci uznali, że demokracja i socjalizm mogą być sobie bliskie, oraz odrzucili dyktaturę proletariatu i rewolucję jako niezbędne warunki budowy nowego ustroju. Duży wpływ na socjaldemokrację wywarła zwłaszcza teoria Bernsteina, który mówił o stopniowym wrastaniu socjalizmu w ustrój kapitalistyczny, czego ostatecznym celem miało by być utworzenie społeczeństwa socjalistycznego.
edytuj XX i XXI wiek
Podział na ugrupowania socjaldemokratyczne i socjalrewolucyjne wyklarował się dopiero po rewolucji październikowej, kiedy głównie komuniści nie zgodzili się z doktryną demokratycznych reform w miejsce rewolucji.
W latach 50. większość zachodnioeuropejskich lewicowych partii politycznych zarzuciło ideologię marksistowską. W 1951 roku powołały one do życia Międzynarodówkę Socjalistyczną. Największe sukcesy odnosiły w latach powojennych współrządząca Socjalistyczna Partia Austrii, która wprowadziła idee korporacjonizmu społecznego, oraz Partia Pracy w Wielkiej Brytanii, która rozpoczęła nacjonalizację gospodarki (zrezygnowała z niej w drugiej połowie lat 60.). W latach 70. były to Socjaldemokratyczna Partia Niemiec i Socjaldemokratyczna Partia Austrii, które zaczęły prowadzić bardziej umiarkowaną, opartą na keynesizmie politykę gospodarczą. Jednocześnie większość partii socjaldemokratycznych sprzeciwiała się dyktaturze partii komunistycznych na wschodzie.
W latach 90. w łonie socjaldemokracji zaczęły także wyrastać silne partie i ugrupowania nawołujące to idei tzw. trzeciej drogi, które w pewien sposób wprowadziły do tych partii socjalliberalizm.
edytuj Socjaldemokracja w różnych krajach
edytuj Socjaldemokracja w Skandynawii
W latach 1932 do 1976 roku oraz w latach 1982-1991 i 1994-2006 w Szwecji rządziła Szwedzka Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza, która stawia sobie za cel budowę społeczeństwa socjalistycznego[3]. Zmiany w organizacji ekonomicznej państwa zaszły tak daleko, że niektórzy badacze określają szwedzki system gospodarczy jako socjalistyczny. Zmiany te polegają między innymi na negocjacyjnym systemie ustalania warunków pracy przez pracowników i pracodawców, a także na tym, że zgodnie z doktryną marksistowską własność prywatna nie odgrywa tak dużej roli jak w innych krajach kapitalistycznych. Socjaldemokraci w Szwecji zradykalizowali swój profil po 1969 roku pod wpływem socjalistycznego przywódcy Olofa Palmego. Przegłosowano wtedy między innymi ustawę o współdecydowaniu w miejscu pracy, ustawę o środowisku pracy, ustawę o zatrudnieniu i inne. Mimo że po jego śmierci w 1986 roku socjaliści zaczęli stosować bardziej prokapitalistyczną politykę, to nigdy nie zrezygnowali z socjalizmu (socjalizm funkcjonalistyczny). Podobnie rozwija się Norweska Partia Robotnicza, która w latach 70. wprowadziła u siebie wiele szwedzkich socjaldemokratycznych rozwiązań (między innymi ustawę o środowisku pracy), a obecnie skupiła się na rozwiązaniu problemu dumpingu socjalnego. Tylko duńska Socialdemokraterne z trzech tych partii zrezygnowała z reprezentowania klasy robotniczej na rzecz większości społeczeństwa.
edytuj Socjaldemokracja w krajach postkomunistycznych
Partie deklarujące swoją ideologię jako socjaldemokratyczną w krajach postkomunistycznych są często krytykowane za neoliberalne reformy społeczne i gospodarcze, w szczególności rządy Węgierskiej Partia Socjalistyczna[4] czy polski Sojusz Lewicy Demokratycznej[5]. Ich odwoływanie się do tradycji socjaldemokratycznej wynika raczej ze spuścizny po partii komunistycznej, niż z faktycznych przekonań ich działaczy. Spośród krajów postkomunistycznych wyłącznie w Czechach (Czeska Partia Socjaldemokratyczna) udało się zbudować partię polityczną, która nie miała wcześniej większego powiązania z aparatem państwowym i jako jedyna partia dowołuje się także do socjalizmu w swoim programie politycznym (Základní program ČSSD).
edytuj Dwie definicje współczesnej socjaldemokracji
Dość niejednoznaczne i kontrowersyjne jest zaliczanie wszystkich partii, które tak same o sobie twierdzą, do grona partii socjaldemokratycznych, ponieważ jedne są za budową ustroju socjalistycznego, natomiast inne są mu przeciwne. Nawet partie, które formalnie są partiami demokratycznego socjalizmu (brytyjska Partia Pracy, Socjaldemokratyczna Partia Niemiec[6]) prowadzą politykę socjalliberalizmu (między innymi trwające do dziś reformy społeczne brytyjskiej Partii Pracy rozpoczęte w 1997 roku nie miały wymiaru socjaldemokratycznych reform gospodarczych).
Mimo to większość partii opowiada się za państwem opiekuńczym, polityką pełnego zatrudnienia, równością szans w dostępie do edukacji, kultury, opieki zdrowotnej i zwiększeniem równości dochodów (dystrybucja dochodu narodowego).
edytuj Teoretycy socjaldemokracji
- August Bebel (1840-1913)
- Eduard Bernstein (1850-1932)
- Jean Jaurès (1859-1914)
- Karl Kautsky (1854-1938)
- Otto Bauer (1881-1938)
edytuj Zobacz też
Przypisy
- ↑ W 1917 i 1918 roku ruchy te utworzyły własne partie, najczęściej powiązane z Międzynarodówką Komunistyczną. Nawet partia, której sekretarzem generalnym był Lenin, Socjaldemokratycznej Partii Robotniczej Rosji, nie miała w nazwie określenia "partia komunistyczna"
- ↑ Robert Service Towarzysze Komunizm od pczątku do upadku. Historia zbrodniczej ideologii, s.53, Wyd. Znak, Kraków 2008, ISBN 978-83-240-1071-4
- ↑ Program partii na jej stronie internetowej
- ↑ między innymi próba wprowadzenia odpłatności za szkolnictwo wyższe
- ↑ między innymi podjęcie ustawy o obniżeniu ulgi studenckiej, skrócenie urlopów macierzyńskich z 22 do 16 tygodni, przyśpieszenie prywatyzacji, obniżenie podatków dla przedsiębiorców do 19% i dyskusja nad wprowadzeniem podatku liniowego
- ↑ Labour Party zapisała to w partyjnej konstytucji dopiero w pierwszej połowie lat 90, a SPD zrezygnowała w tym okresie z takiego zapisu, powracając do niego w programie hamburskim
edytuj Bibliografia
- Konstanty Adam Wojtaszczyk Partie polityczne w państwie demokratycznym Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998, ISBN 83-02-07090-4